Povodom obeležavanja Svetskog dana vlažnih područja u 2021. godini, u organizaciji Ministarstva zaštite životne sredine, Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode, Zavoda za zaštitu prirode Srbije i Pokrajinskog sekretarijata za urbanizam i zaštitu životne sredine, biće održan skup 2. februara u amfiteatru Pokrajinskog zavoda za zaštitu prirode u Novom Sadu.

Dan vlažnih područja na svetskom nivou obeležava se pod motom „Vlažna područja i vode“ kako bi se skrenula pažnja javnosti da pijaća voda čini samo 2,5% svih vodnih resursa. I da dok se potrebe za vodom povećavaju, zalihe se konstantno smanjuju zbog zagađenja i lošeg gazdovanja.

Preko dva miliona tona otpada svakoga dana završi u potocima, rekama i jezerima. Ukoliko se ovakav trend nastavi, do 2025. potrebe za svežom vodom premašiće sadašnje raspoložive resurse. Ovim povodom, u godini jubileja 50 godina od potpisivanja Ramsarske konvencije, prilika je da se ukaže na značaj zaštite voda i vlažnih područja, koja se, prvenstveno, ogleda u pravilnom sprovođenju mera zaštite vlažnih područja.

Na skupu u Novom Sadu Zavod za zaštitu prirode Srbije predstaviće novoproglašeno Ramsarsko područje „Đerdap“, dok će Pokrajinski zavod za zaštitu prirode prezentovati programe upravljanja vodnim režimima u SRP „Okanj bara“.

Obeležavanje Svetskog dana vlažnih područja ustanovljeno je Ramsarskom konvencijom (The Convention on Wetlands) koja se odnosi se na zaštitu močvarnih područja od međunarodnog značaja, naročito kao staništa ptica močvarica. Кonvencija je dobila naziv po iranskom gradu Ramsaru gde je i usvojena 2. februara 1971. godine, dok je od strane SFRJ ratifikovana 1977. godine (Uredba o ratifikaciji Кonvencije o močvarama koje su od međunarodnog značaja, naročito kao staništa ptica močvarica, „Službeni list SFRJ“, br. 9/1977).

Na teritoriji 171 članice, ugovornih strana Ramsarske Кonvencije, do sada je proglašeno 2.341 Ramsarsko područje, uključujući i 18 prekograničnih, u ukupnoj površini od 252.489.973 ha. Više informacija o Ramsarskoj konvenciji se nalazi na sajtovima https://www.ramsar.org/about-the-ramsar-convention i https://rsis.ramsar.org/.

Zemlje potpisnice konvencije obavezne su da nominuju odgovarajuća vlažna staništa za Listu vlažnih staništa od međunarodnog značaja (Wetlands of International Importance, the„Ramsar List“) i obezbede efikasno upravljanje ovim područjima. Nominacioni upitnik koji sadrži procenu svih kriterijuma koje propisuje Кonvencija za dobijanje statusa međunarodno značajno vlažnog staništa – Ramsarskog područja, radi Zavod za zaštitu prirode Srbije.

Procedura razmatranja i usvajanja nacionalnih predloga za Upis područja na Listu značajnih međunarodnih područja, takođe je regulisana Ramsarskom konvencijom, koju vodi Biro Ramsarske konvencije.

Ramsarska područja u Srbiji su: „Obedska bara“, „Ludaško jezero“, „Carska bara-Stari Begej“,  „Gornje Podunavlje“, „Slano Кopovo“, „Zasavica“, „Labudovo okno“, „Peštersko polje“, „Vlasina“,  „Кoviljsko petrovaradinski rit“ i „Đerdap“

Zavod za zaštitu prirode Srbije je utvrdio preliminarnu listu od 68 potencijalnih Ramsarskih područja u Srbiji. Do sada je proglašeno ukupno 11 područja od međunarodnog značaja, koja se prostiru na ukupnoj površini od 129.919 ha. Ovom proglašenom površinom na prostoru naše zemlje našlo se blizu 0,06% teritorije svetski značajnih međunarodnih vlažnih područja koja se prostiru u više od 170 zemalja. Dalji rad na proglašenju i ostalih 57 područja koja su ocenjena da ispunjavaju kriterijume za upis na ovu Listu međunarodno značajnih područja biće nastavljen i time nadamo se značajno povećan procenat ovih područja u Srbiji i na svetskom nivou.

Sa aspekta zaštite vlažnih područja kao prirodnog resursa, posebna pažnja se posvećuje zaštiti vodenih tokova i njihovih obalskih pojasa, vlažnih i zabarenih površina, zaslanjenih terena, prirodnih jezera i bara. U okviru njihove zaštite posebno je značajno upravljanje i kontrolisanje korišćenja resursa i ekosistemskih usluga.

  • Vlažna staništa su područja koja predstavljaju centre biološke raznovrsnosti i staništa raznovrsne, specifične flore i faune. Ona su od suštinskog značaja za opstanak retkih i ugroženih vrsta ptica, koje svoj životni prostor nalaze kraj vode. Međutim, ova    područja su izuzetno značajna i za čoveka jer u mnogim aspektima neposredno utiču na njegov opstanak.
  • Vlažna staništa obezbeđuju zalihe pijaće vode, tj. predstavljaju svojevrsne rezervoare (skladišta) vode i obezbeđuju njen kvalitet kroz proces prečišćavanja.
  • Vlažna staništa imaju funkciju zaštite od plavljenja i uticaja vremenskih nepogoda kao što su olujne padavine.
  • Vlažna staništa obezbeđuju hranu i usluge kao što su transport i rekreacija.
  • Vlažna staništa svojom raznovrsnošću čine potporu genetskom, specijskom i ekosistemskom biodiverzitetu, a imaju i ključnu ulogu u životnim ciklusima mnogih vrsta i njihovim godišnjim migratornim obrascima.
  • Vlažna staništa su od neprocenjive vrednosti za život i ekonomski razvoj na Zemlji. Nazvana su još i „bubrezi planete“ jer prečišćavaju vode, „prirodni graditelji“, zato što predstavljaju efikasan sistem zaštite od poplava i „biološki supermarketi“, zbog svojih razgranatih lanaca ishrane i velike raznovrsnosti živog sveta.

Кonvencijom je racionalno korišćenje vlažnih staništa određeno kao „očuvanje njihovih ekoloških odlika, koje se postiže sprovođenjem ekosistemskih pristupa u kontekstu održivog razvoja“, odnosno racionalno korišćenje se shvata kao očuvanje i održivo korišćenje vlažnih staništa i svih usluga koje ona pružaju, na dobrobit čoveka i prirode.

Saopštenje Zavoda za zaštitu prirode Srbije